Przeciwciała przeciwjąderkowe w serodiagnostyce zespołu antyfosfolipidowego

Jakub Ząbek, Agnieszka Palacz, Joanna Pyka, Iwona Krzewska

Abstrakt
Wprowadzenie. Przeciwciała przeciwjąderkowe są wykrywane przeciętnie w 5–10% surowic przeciwciał przeciwjądrowych (antinuclear antibodies – ANA) dodatnich, ale zaledwie w około 15% przypadków (a czasem nawet rzadziej) można precyzyjnie ustalić swoistość przeciwciał odpowiedzialnych za ten typ ANA. W skład jąderek wchodzi bardzo wiele białek, np. nukleolina, fibrylaryna, białko spliceosomu (Pm‑Scl), różne polimerazy RNA oraz różnego typu i wielkości transkrypty rRNA. Jąderka zawierają także aneksyny (annexins – ANX) typu II i V. Wiele z tych białek jest „celem” dla autoprzeciwciał w układowych chorobach tkanki łącznej, a zwłaszcza w twardzinie i zespole nakładania. Cele. Celem pracy było wypracowanie metodyki różnicowania swoistości autoprzeciwciał w przypadku surowic ANA‑dodatnich o typie świecenia „jąderkowym” w immunofluorescencji pośredniej (indirect immunofluorescence – IIF) ze szczególnym uwzględnieniem przeciwciał dla aneksyny V, należącej do grupy przeciwciał antykofaktorowych, typowych dla zespołu antyfosfolipidowego (antiphospholipid syndrome – APS). Pacjenci i metody W surowicach badanej grupy 12 pacjentów (wyselekcjonowanej ze 150 osób chorujących na układowe choroby tkanki łącznej) ANA‑dodatnich/Western‑blot‑ujemnych, a wykazujących typ świecenia „jąderkowy”, oznaczano następujące autoprzeciwciała: ANA metodą IIF, anty‑Pm‑Scl (marker zespołu nakładania, zapalenia wielomięśniowego i twardziny), antykardiolipinę, anty‑ANX-V, anty‑RNA‑azę – wszystkie metodą ELISA. Oznaczano także (metodą Western‑blot) podstawowy zestaw autoprzeciwciał markerowych charakterystycznych dla układowych chorób tkanki łącznej. Zastosowano także RNA‑azę w celu eliminacji (poprzez enzymatyczne trawienie) RNA oraz skompleksowanych z RNA białek, które są ewentualnym celem dla autoprzeciwciał dających typ świecenia ANA‑jąderkowy. Wyniki. W 5 z 12 (41,7%) surowic ANA‑dodatnich/Western‑blot‑ujemnych od pacjentów z układowymi chorobami tkanki łącznej wykryto przeciwciała dla ANX-V, kardiolipiny oraz Pm‑Scl. W surowicach 2 pacjentów wykryto przeciwciała dla RNA‑azy. W żadnej z badanych surowic nie wykryto autoprzeciwciał dla antygenu Scl‑70 (marker twardziny) i SS‑A (Ro) (marker zespołu Sjögrena), które także mogą dawać typ „jąderkowy” ANA (atypowy). Testem Western‑blot służącym do wykrywania przeciwciał w zapaleniu wielomięśniowym tylko w pojedynczych przypadkach wykryto przeciwciała dla antygenu Ku (białko jądrowe), Jo‑I i Pl‑7 (przeciwciała dla syntetaz tRNA). Współwystępowanie przeciwciał dla ANX-V i dla kardiolipiny stwierdzono w 4 z 5 surowic (80%). Także w przypadku 3 z 5 (60%) surowic stwierdzono współwystępowanie przeciwciał dla ANX-V i antygenu Pm‑Scl. RNA‑aza użyta jako swoisty „bloker” dla rRNA i RNP‑protein spowodowała częściowy lub całkowity zanik świecenia typu jąderkowego, ale niezależnie od swoistości badanych surowic (anty‑ANX‑V, anty‑Pm‑Scl czy obu swoistości razem). Zaobserwowane skutki preinkubacji substratu (komórki Hep‑2) z RNA‑azą są niejednoznaczne i mogą być wynikiem zarówno wiązania, jak i nietrawienia antygenu przez RNA‑azę, ale także przyłączania i tworzenia przeszkody przestrzennej dla wiązania innych autoprzeciwciał o swoistości antyjąderkowej. Wnioski. Te wstępne wyniki są zachęcające, zwłaszcza jeśli chodzi o autoprzeciwciała anty‑ANX‑V (przeciwciało związane z APS), ale wymagają badań wykonanych na liczniejszych grupach pacjentów z układowymi chorobami tkanki łącznej.

Słowa kluczowe
ANA o typie „jąderkowym”, aneksyna V w jąderkach, przeciwciała dla aneksyny V, inne przeciwciała przeciwjąderkowe

Pol Arch Med Wewn, 2008; 118 (SUPPLEMENT 1): 25-30

Pobierz artykuł (PDF):    PL